De veertigdagentijd is een tijd van vertraging en bezinning. Een tijd om ons opnieuw te richten op het lijden, sterven en opstaan van Jezus. In deze periode voor Goede Vrijdag en Pasen reizen we met Hem mee naar Jeruzalem. Op verschillende plaatsen openbaart Hij wie Hij is: de Koning, maar een andere Koning dan wij verwachten. Wat voor Koning is Hij? Hoe ziet zijn koninkrijk eruit? En hoe vormt zijn koningschap de mensen die met Hem meegaan? Vorige week ontmoette Jezus in Perea iemand die perfect leek voor zijn koninkrijk, maar toch niet kon binnengaan. Deze week ontmoet Jezus in Jericho iemand die ongeschikt lijkt voor het koninkrijk, maar juist verwelkomd wordt.
1Jezus ging Jericho in en trok door de stad. 2Er was daar een man die Zacheüs heette. Deze Zacheüs was hoofdtollenaar, en hij was erg rijk. 3Hij wilde Jezus zien, om te weten te komen wat voor iemand het was, maar dat lukte hem niet vanwege de menigte, want hij was klein van stuk. 4Daarom liep hij snel vooruit en klom in een vijgenboom om Jezus te kunnen zien wanneer Hij voorbijkwam. 5Toen Jezus daarlangs kwam, keek Hij naar boven en zei: ‘Zacheüs, kom vlug naar beneden, want vandaag moet Ik in uw huis verblijven.’ 6Zacheüs kwam meteen naar beneden en ontving Jezus vol vreugde bij zich thuis. 7Allen die dit zagen, zeiden morrend tegen elkaar: ‘Hij is het huis van een zondig mens binnengegaan om onderdak te vinden voor de nacht.’ 8Maar Zacheüs was gaan staan en zei tegen de Heer: ‘Luister, Heer, de helft van mijn bezittingen zal ik aan de armen geven, en als ik iemand iets heb afgeperst, zal ik het viervoudig vergoeden.’ 9Jezus antwoordde: ‘Vandaag is dit huis redding ten deel gevallen, want ook deze man is een zoon van Abraham. 10De Mensenzoon is gekomen om te zoeken en te redden wat verloren was.’ (Lucas 19:1-10, NBV21)
Een gehate man
Jezus steekt de Jordaan weer over met zijn discipelen en reist door naar Jeruzalem. Tussen Perea en Jeruzalem liep een lange weg, die belangrijk was voor handel en verkeer. Omdat veel mensen gebruikmaakten van deze weg, verdienden de Romeinen stevig aan de tol die zij hier lieten innen. Bovendien hoefden ze er niet veel voor te werken – Joodse tollenaars verzamelden het geld voor de Romeinse schatkist. Zij stonden bekend als hebberige mensen die rijk werden over de rug van hun arme volksgenoten. Om hun status in het hier en nu te verbeteren, lieten ze hun positie in Gods komende koninkrijk varen door samen te werken met de onreine overheersers.
Kortom, ze waren niet bepaald populair bij de andere Israëlieten. Misschien denken de discipelen terug aan wat Jezus zei over rijkdom op het moment dat ze tol moeten betalen aan één van hun inhalige volksgenoten. Als een rijke jongeman, die zich aan de wet houdt, al niet in Jezus’ koninkrijk kan komen, dan zal een verraderlijke tollenaar dat zeker niet kunnen!
Een van de belangrijkste plekken langs de weg naar Jeruzalem was Jericho. Jericho was een drukke stad waar veel gehandeld en gereisd werd. Ook in die stad inden Joden tol voor de Romeinen. Het hoofd van de tollenaars in Jericho was Zacheüs. Als belangrijkste schakel tussen de Joodse belastinginners en de Romeinse overheid werd hij razendsnel schatrijk. Maar dat kostte hem wel zijn reputatie – voor zijn volksgenoten was hij de grootste geldwolf en collaborateur.
Wanneer Jezus Jericho nadert, snelt het nieuws van zijn komst voor Hem uit. Grote groepen mensen gaan langs de weg staan. Ze zijn benieuwd naar Jezus: hoe ziet Hij eruit? Zal Hij een wonder doen? Ook Zacheüs is benieuwd. Wie is Jezus? Wat voor bijzondere dingen doet en zegt Hij? Maar hoe graag Zacheüs Jezus ook wil zien, hij heeft één probleem: zijn lengte. Zacheüs is klein en kan niet over de andere mensen heen kijken. En niemand zal beleefd aan de kant gaan voor de gehate oppertollenaar. Daar staat Zacheüs dan, op zoek naar Jezus, maar niet een deel van de groep.
Een welkome man
Zacheüs had terug kunnen keren, naar zijn luxe en comfort. Maar hij moet Jezus zien. Hij rent vooruit, waar Jezus straks zal komen, en klimt daar in een vijgenboom. Een vijgenboom heeft een korte stam met veel sterke takken en dichte bladeren. Het is voor Zacheüs de perfecte boom om zich in te verstoppen. Zo kan hij wel Jezus zien zonder gehinderd te worden. Zacheüs hoort dat de menigte steeds dichterbij komt en wacht vol spanning af. Daar komt Jezus aan! Maar wat doet Hij nu? Hij loopt doelbewust naar de vijgenboom en blijft stilstaan. Zacheüs gluurt tussen de bladeren door. Dan zegt Jezus: “Zacheüs, kom vlug naar beneden, want vandaag moet Ik in uw huis verblijven.”
Meteen klimt Zacheüs uit de boom. De Man naar wie hij op zoek was, blijkt Zelf op zoek te zijn naar hem en vindt hem, zelfs al zit hij verstopt in zijn vijgenboom. Zacheüs kan het niet geloven. Kiest Jezus zijn huis om in in te verblijven? Kiest Jezus hem uit? We lezen hoe hij Jezus ‘vol vreugde’ ontvangt in zijn luxe huis. Maar zijn stadsgenoten zijn niet blij. Tollenaars zijn zondaars en de oppertollenaar is dan zeker de opperzondaar. Waarom kiest Jezus hém dan uit? Heeft die verrader niet al alle rijkdom die zijn hart kan begeren? Heeft hij niet zijn positie in Gods koninkrijk verspild om die rijkdom te bemachtigen? Zou de Messias dit soort samenzweerders met het Romeinse regime niet ook samen met hem omverwerpen?
Tollenaars zijn zondaars en de oppertollenaar is dan zeker de opperzondaar. Waarom kiest Jezus hém dan uit?
De mensen mopperen en klagen. Jezus zal wel op zoek zijn geweest naar een slaapplaats, zeggen ze. Maar binnen laat Zacheüs zien dat hij werkelijk veranderd is. Hij is zich bewust van zijn fouten uit het verleden en hij wil ze rechtzetten: “De helft van mijn bezittingen zal ik aan de armen geven, en als ik iemand iets heb afgeperst, zal ik het viervoudig vergoeden.”
De Koning volgen, op weg naar verlies
De inwoners van Jericho zien Zacheüs als iemand die het meest onwaardig is om Jezus te ontvangen, maar Jezus ziet Zacheüs als iemand die Hem het meest nodig heeft. Juist wie Hem nodig heeft, zoekt Jezus op en verwelkomt Hij in zijn koninkrijk. Daarom is de Koning in Jericho niet op bezoek bij een van de brave burgers, maar bij een van de meest gehate mannen in de stad. Opnieuw blijkt dat het koningschap van Jezus anders is dan de mensen denken. Misschien zijn wij ook verbaasd dat Jezus uitgerekend Zacheüs kiest. Maar dat is wat Koning Jezus doet: “De Mensenzoon is gekomen om te zoeken en te redden wat verloren was.”
Jezus is voortdurend op zoek naar mensen, ook naar de mensen die aan de rand staan, zoals Zacheüs. Hij ontmoet onverwachte mensen op onverwachte plekken, terwijl de massa’s die denken aan de goede kant van de geschiedenis te staan, buiten blijven. Als Koning Jezus deze mensen opzoekt en uitnodigt, welke taak ligt er dan voor zijn volgelingen?
Het uur van de Koning
Volgende week reizen Jezus en zijn discipelen door naar Betanië, een dorpje vlak bij Jeruzalem. Daar geeft Jezus aan zijn discipelen een bijzondere opdracht, die alles te maken heeft met zijn koningschap.
Pasen komt steeds dichterbij. Om de stille week, Jezus’ laatste dagen op reis met zijn discipelen, te gedenken, zal de volgende overdenking van ‘Op weg met de Koning’ op maandag 30 maart online komen.
